Aktualności Finanse

Gdzie leżą granice moralności finansowej Polaków?

Jednym z wyznaczników etycznej kondycji społeczeństwa w kwestii gospodarczej jest stopień przyzwolenia i zakres nadużyć konsumenckich. Tendencje te od dwóch lat weryfikuje Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce badaniem „Moralność Finansowa Polaków”. Jednym z partnerów publikacji raportu w 2017 r. jest firma Lindorff SA. Wyniki ankiet ukazują, że zachowania, za które grozi odpowiedzialność prawna, są jednocześnie najmniej akceptowane społecznie. Najbardziej potępianą społecznie okazała się kradzież tożsamości w celu wyłudzenia kredytu i powiększanie szkód powstałych w wyniku wypadku, by otrzymać większe odszkodowanie. Na liście najmniej tolerowanych zachowań pojawiło się również zatajenie informacji o braku zdolności kredytowej oraz oszukiwanie komornika poprzez częste zmiany rachunków bankowych. Mimo zdecydowanej dezaprobaty przy wszystkich zasugerowanych ankietowanym zachowaniach, warto zadać pytanie – jakie nadużycia są w naszym społeczeństwie bardziej niż inne akceptowane, czy też traktowane z cichym przyzwoleniem? Taka wiedza pozwoli zbliżyć się do analizy sytuacji rynkowej i zidentyfikowania przyczyn jej problemów.


Zakupy incognito

W grupie nadużyć akceptowanych z nieznacznie większym przyzwoleniem niż powyższe przykłady znalazło się unikanie podatku VAT – dzięki płaceniu gotówką bez rachunku. Choć nadal spora część badanych – 3/4 – w ogóle nie toleruje takiego zachowania (to o ponad 8 punktów procentowych więcej niż w zeszłorocznej edycji badania). Wystąpienie wyjątkowych sytuacji, w których niekiedy usprawiedliwianie takich działań jest dopuszczalne, zakłada 1/5 ankietowanych – to jednak nadal mniej niż w zeszłym roku. Wówczas tej odpowiedzi udzieliło o 4 punkty procentowe więcej badanych. Zazwyczaj, choć nie zawsze, płatność bez rachunku toleruje i usprawiedliwia niecałe 3% respondentów. Ankietowani, którzy akceptują unikanie podatku w każdej sytuacji, stanowią niewiele ponad 3%. Również dwie ostatnie odpowiedzi cieszyły się częstszymi wskazaniami w zeszłorocznym badaniu. Jak widać w porównaniu do zeszłego roku – Polacy nieznacznie zradykalizowali swój stosunek do tego nadużycia.

Nadużycie to straciło względnie dużo na akceptacji w porównaniu z rokiem 2016 ­– komentuje prof. Anna Lewicka-Strzałecka z Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, autorka badania „Moralność finansowa Polaków”. – Warto przypomnieć, że zachowanie, gdy „ktoś zgadza się zapłacić gotówką bez rachunku, aby uniknąć płacenia VAT lub innych podatków” było nadużyciem konsumenckim najczęściej tolerowanym przez respondentów z 17 krajów europejskich (w tym polskich), badanych w Europejskim Sondażu Społecznym[1]. Być może zmniejszająca się sfera przyzwolenia na tego typu nadużycia jest efektem zawężających się możliwości ich popełniania oraz prowadzonych na szeroką skalę inicjatyw edukacyjnych – przypomina prof. Anna Lewicka-Strzałecka. 

Twoja strata – mój zysk

Jak wielu z nas może poszczycić się uczciwością zwracając uwagę kasjerowi, gdy pomylił się na swoją niekorzyść? Trzeba przyznać, że przyzwolenie na takie zachowanie jest podobne jak w przypadku poprzedniego pytania. W każdej sytuacji takiego postępowania nie toleruje podobna liczba ankietowanych, bo blisko 75% respondentów. Do sporadycznego „przymykania oka” przyznało się ponad 15% badanych. Nieco większa liczba respondentów usprawiedliwia powyższe zachowanie często lub zawsze (odpowiednio 4 i 6 proc. ankietowanych).

Wszystko zostaje w rodzinie

W raporcie „Sytuacja materialna Polaków”[2], zrealizowanym na zlecenie Lindorff SA, badani zapytani z kim rozmawiają o swoim zadłużeniu w 62% wskazali na partnera lub współmałżonka. Na drugim miejscu (z 37% wskazań) znalazła się najbliższa rodzina (np. rodzice czy rodzeństwo). Podium zamyka z 30% odpowiedzi wierzyciel lub przedstawiciel firmy zarządzającej wierzytelnościami. Podkreśla to fakt, że w przypadku problemów finansowych, staramy się znaleźć wsparcie korzystając z rad i pomocy własnej rodziny. Raport[3] wykazał również, że w równym stopniu, w trudnej sytuacji finansowej Polacy oczekują rady, jak i rozmowy – obie odpowiedzi uzyskały po 24% wskazań przy pytaniu „o jakie formy pomocy Polacy zwracają się w przypadku zadłużenia?”

[1] Lewicka-Strzałecka A., 2006. Moralność ekonomiczna w krajach europejskich. W: H. Domański, A.

Ostrowska i P. Sztabiński (red.) W środku Europy. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

[2] Raport zrealizowany na zlecenie firmy Lindorff SA – badanie ilościowe realizowane techniką CAWI – przeprowadzone wśród członków społeczności badawczej Zymetrii. Realizacja badania: 20.01.2017 – 24.01.2017 r, N=551.

[3] Raport zrealizowany na zlecenie firmy Lindorff SA – badanie ilościowe realizowane techniką CAWI – przeprowadzone wśród członków społeczności badawczej Zymetrii. Realizacja badania: 20.01.2017 – 24.01.2017 r, N=551.

Komentarze